Η προσφορά της Εκκλησίας στον πόλεμο του 1940

Δημοσίευση: 28 Οκτ 2018 16:30

Ο Οκτώβριος είναι ένας μήνας εθνικά φορτισμένος. Η επέτειος της 28ης αυτού του μηνός, μια από τις κορυφαίες εθνικές μας γιορτές, αποτελεί κάθε χρόνο εὐκαιρία ενισχύσεως της ιστορικής μας μνήμης καθώς μας δίνεται η δυνατότητα ν' ανατρέξουμε στη δύσκολη αλλά και ηρωϊκή εκείνη περίοδο του 1940 - 44, την περίοδο της τριπλής κατοχής της χώρας μας (ιταλικής, γερμανικής και βουλγαρικής) και στο ΄Επος που έγραψε με το αίμα και τη θυσία του ο λαός μας με την αντίστασή του στους κατακτητές.

Κατά τήν περίοδο αυτή, όπως άλλωστε και σε κάθε χρονική περίοδο αγώνων του Έθνους μας, ιστορικός υπήρξε και ο ρόλος, τον οποίο διεδραμάτισε η Εκκλησία μας και τεράστια η συμβολή της στη σωτηρία του λαού και του τόπου. Στις δύσκολες ώρες της κατοχής η Εκκλησία μας ευτύχησε να έχει στο πηδάλιό της διαδοχικά Προκαθημένους, τόν Χρύσανθο (Φιλιππίδη, 1938-1941) καί τόν Δαμασκηνό (Παπανδρέου, 1941-1949), άνδρες με πίστη, τόλμη, παρρησία καί σθένος, που ο καθένας τους προσέφερε στην Εθνική Αντίσταση υπηρεσίες μοναδικές. Η πρώτη αντιστασιακή πράξη στην κατεχόμενη Πατρίδα μας ήταν αναμφισβήτητα η σθεναρή και απόλυτη άρνηση του Αρχιεπισκόπου Χρυσάνθου να «παραδώσει» συμβολικά, ως μελος Επιτροπής, την πόλη των Αθηνών στούς Γερμανούς κατακτητές. Μετά το περήφανο «ΟΧΙ» του Ιωάννη Μεταξά στους Ιταλούς, τώρα ακούσθηκε και το άλλο «ΟΧΙ», αυτή τη φορά στους Γερμανούς. Αυτό το «ΟΧΙ», το οποίο διεκήρυξε επισήμως ο Κομοτηναίος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος, ο από Τραπεζούντος, ο οποίος ευθαρσώς αρνήθηκε να συμμετάσχει στην συμβολική παράδοση της πόλεως των Αθηνών δηλώνοντας με παρρησία ότι: «Ο επικεφαλής της Εκκλησίας δεν παραδίδει την πρωτεύουσα της πατρίδας του εις ουδένα ξένον. Ο επικεφαλής της Εκκλησίας ένα καθήκον έχει: να φροντίσει διά την απελευθέρωσιν αυτής». Ακολούθησαν οι σημαντικές αρνήσεις του να προστεί δοξολογίας στη Μητρόπολη, επί τη αφίξει των κατακτητών και να ορκίση την από αυτούς σχηματισθείσα Κυβέρνηση Τσολάκογλου. Οι πράξεις αυτές κρινόμενες με τα μετρα της τότε εποχής, συνιστούν σπάνιο φαινόμενο υψηλού πατριωτικού και εκκλησιαστικού ήθους, που αναδεικνύει τόν Χρύσανθο αντάξιο του Ελληνικού Κλήρου και των Ελλήνων Ιεραρχών.

Αλλά και ο διαδεχθείς τόν Χρύσανθο νέος Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός υπήρξε και αυτός αντάξιος των περιστάσεων. Αυτός οργάνωσε με καταπλήσσουσα μεθοδικότητα ένα πανελλήνιο δίκτυο παροχής βοήθειας στους Έλληνες, τόν Εθνικό Οργανισμό Χριστιανικής Αλληλεγγύης (Ε.Ο.Χ.Α), που υπήρξε η μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση των μετόπισθεν γιατί αυτή εξασφάλισε στο λαό διατροφή, περίθαλψη, προστασία, σωτηρία, επιβίωση. Η Εκκλησία στά χρόνια εκείνα στάθηκε πιο κοντά στό λαό και ως φιλόστοργη Μητέρα αγκάλιασε και προστάτευε τά παιδιά της. Αλλά και πολλούς Εβραίους έσωσε ο Δαμασκηνός και πολλοί άλλοι ιεράρχες. Χάρη στην τόλμη του η Εκκλησία δέν υποχώρησε σε πιέσεις για αποδοκιμασία των Αντιστασιακών Ομάδων και στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων καθημαγμενη μεν, αλλά υψηλόφρων και υπερήφανη, όπως τα παιδιά της. Η γερμανική κατοχή ανέδειξε το μέγεθος της ψυχικής δυνάμεως και της γενναιότητος του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού. Όταν οι Γερμανοί εζήτησαν να επιστρατευτούν Έλληνες πολίτες για να σταλούν στο ρωσικό μέτωπο, ο Δαμασκηνός αντέδρασε με όλη του τη δύναμη για να αποφύγει η χώρα την εθνική αυτή συμφορά. Είχε κατηγορήσει ευθέως και απροκάλυπτα τους Γερμανούς κατακτητές από τον άμβωνα πολλές φορές, με αποτέλεσμα ο κατοχικός πρωθυπουργός Γ. Τσολάκογλου να τον απειλήσει λέγοντάς του: «Μακαριώτατε, προσέχετε μήπως οι Γερμανοί σας τουφεκίσουν» και ο Δαμασκηνός με το γνώριμο, αγέρωχο, ύφος του απήντησε: «Οι στρατηγοί τουφεκίζονται, οι αρχιερείς απαγχονίζονται και είμαι έτοιμος προς τούτο».

 Μια όντως εμβληματική και «μπαρουτοκαπνισμένη» από τις μάχες εκκλησιαστική μορφή υπήρξε ο κατά την περίοδο της Γερμανικής κατοχής αρχιμανδρίτης Σεραφείμ Τίκας, ο από Άρτης, εν συνεχεία Ιωαννίνων και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών (1974 - 1998), ο οποίος από το 1943 με εντολή του Γέροντά του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού οργανώθηκε στην αντιστασιακή οργάνωση του Εθνικού Δημοκρατικού Ελληνικού Συνδέσμου (Ε.Δ.Ε.Σ.) υπό τον στρατηγό Ναπολέοντα Ζέρβα, αντιπροσωπεύοντας επίσημα την Εκκλησία της Ελλάδος στην Εθνική Αντίσταση. Σύμβολο αντίστασης στον αγώνα κατά των κατακτητών αποτέλεσε και η συμμετοχή στις υπό τον Αρη Βελουχιώτη ανταρτικές ομάδες του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (Ε.Α.Μ.) του ηγουμένου της Μονής Αγάθωνος της Υπάτης, αρχιμανδρίτου π. Γερμανού Δημάκη (παπα – «Ανυπόμονος»). Υπενθυμίζουμε ότι με νόμο της πολιτείας ο ΕΔΕΣ και το ΕΑΜ έχουν αναγνωρισθεί ως οι δύο κύριες οργανώσεις της ενιαίας Εθνικής Αντίστασης 1941 – 1944. Φυσικά, κατά την περίοδο της κατοχής, κοντά στους επισκόπους, το «παρών» τους δίνουν και οι ιερείς εφαρμόζοντας τον ευαγγελικό λόγο "ο ποιμήν ο καλός την ψυχήν αυτού τίθησιν υπέρ των προβάτων". Προσεύχονται για τους αγωνιζόμενους στρατιώτες και τις οικογένειές τους, συμμετέχουν στίς διάφορες Επιτροπές των μετόπισθεν, γίνονται οι εμψυχωτές και παρηγορητές των οικογενειών εκείνων των οποίων οι σύζυγοι και τα παιδιά έπεσαν μαχόμενοι υπέρ Πατρίδος, συμμετέχουν και μοιράζονται την κατοχική πείνα καί δυστυχία με το ποίμνιό τους, ενώ βοηθούν όσο μπορούν με όλες τους τις δυναμεις οργανώνοντας τα συσσίτια.

Χωρίς να παραγνωρίζουμε – κάθε άλλο - τη σημασία του ένοπλου αγώνα κατά των κατακτητών εκ μερους των ανταρτικών ομάδων πάνω στά βουνα, στον οποίο έχει τη μετοχή της και η Εκκλησία με στελέχη όλων των βαθμίδων του κλήρου, θα πρέπει να υπομνήσουμε ότι στα δύσκολα εκείνα χρόνια που το Έθνος βασανιζόταν κάτω από την τριπλή Κατοχή, η Εκκλησία ανέλαβε και έφερε στους ώμους της τον μεγάλο Σταυρό του Μαρτυρίου ως χρέος απέναντι στην ιστορία της και ως δείγμα στοργής της απέναντι στα πάσχοντα παιδιά της. Και είναι χρέος μας αυτή την αλήθεια να την διαλαλήσουμε για λόγους ιστορικής δικαιοσύνης και αιώνιας μνήμης των αθανατων εκείνων μορφών που πρωταγωνίστησαν στον ιδιότυπο εκείνο αγώνα της Εκκλησίας δίδοντας την ψυχή τους, αλλά, όταν χρειάσθηκε, ποτίζοντας και με το αίμα τους το δένδρο της λευτεριάς.

Του Χάρη Ανδρεόπουλου *

* Ο Χάρης Ανδρεόπουλος είναι θεολόγος καθηγητής (ΠΕ01) Β’/θμιας Εκπαίδευσης

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Προηγούμενο Επόμενο »

Συνδρομητική Υπηρεσία

διαβάστε την ελευθερία online

Ηλεκτρονικό Αρχείο Εφημερίδας


Σύνδεση Εγγραφή

Πρωτοσέλιδο εφημερίδας

Δείτε όλα τα πρωτοσέλιδα της εφημερίδας

Ψιθυριστά

Ο καιρός στη Λάρισα

Διαφημίσεις

PERIFREIA AIUELOMIXLI
INTERCOMM FOODS
PERIFEREIA THESSALIAS 20-12
Μείνε μαζί μας

Η "Ελευθερία", ήταν από τις πρώτες εφημερίδες που σηματοδότησε την παρουσία της στο Internet, μ' ένα ολοκληρωμένο site.

Facebook Twitter Youtube

 

Θεσσαλικές Επιλογές

 sel ejofyllo karfitsa 1